Verslag Jaarcongres 2025

malou

Datum: 22-01-2026

Jaarcongres NVTC 2025 in het teken van professionalisering

‘Samen bouwen aan een sterke cultuursector’

De Raad voor Cultuur vindt dat het toezicht in de culturele sector beter moet én kan. Dat vraagt meer van de NVTC als platform van partners in het toezicht en van de toezichthouders zelf. Dat stelde voorzitter Jurenne Hooi tijdens het uitverkochte jaarcongres op vrijdag 12 december in Theater Rotterdam. ‘We bouwen samen aan een sterke en toekomstbestendige cultuursector.’

Tekst: Lisette Vos

Het thema van het jaarcongres was ‘Podium voor professionalisering’. Volgens Hooi is de urgentie groot: media schrijven over incidenten in het culturele toezicht en de huidige politieke wind is niet gunstig voor de cultuursector. ‘We werken met publieke middelen. Dat vraagt openheid en transparantie van ons, en waar nodig lastige gesprekken in de bestuurskamer waarin we van elkaar leren én moed tonen. Zo brengen we de sector samen verder.’

Platform voor toezicht
De Nederlandse Vereniging Toezicht Cultuur (NVTC) heeft met steun van het ministerie van OCW kwartiermaker Malou de Roy van Zuydewijn aangesteld om – samen met het bestuur – de vereniging naar een volgende fase te brengen: een platform voor professionalisering van het culturele toezicht. Doel is om – met een speciale campagne – het ledenaantal te verdriedubbelen en de impact te vergroten. De NVTC zet meer in op netwerken en kennisdeling, met expertsessies in steden en de regio. Op het kennisplein van het jaarcongres boden partners in het toezicht al hun opleidingen en diensten aan.

Rol toezicht zwaarder
Voorzitter Kristel Baele van de Raad voor Cultuur lichtte tijdens het congres het advies ‘Toezicht in de culturele sector – een kunst apart’ toe. ‘De rol van het toezicht verandert’, stelde ze. ‘We lezen in de pers over brandjes in de sector die moeten worden geblust. De wereld om ons heen staat in brand en de sector heeft krappere middelen. De rol van het toezicht is door deze optelsom veel zwaarder geworden, terwijl de cultuur binnen het toezicht nog niet mee ontwikkeld is.’

Adviezen Raad voor Cultuur
De Raad voor Cultuur geeft na uitgebreid onderzoek concrete adviezen om het toezicht te professionaliseren. Voorzitter Baele noemde er een paar. Zet in op een diverse Raad van Toezicht, met ruimte voor jong talent. Geef trainees een kans. Daarnaast moet er in verschillende rechtsvormen meer aandacht zijn voor goed bestuur. Ga na: is het goed geregeld? Is dat ook zichtbaar? Ook de toezichthouder moet kritisch naar zijn of haar eigen rol kijken, met speciale aandacht voor de voorzitter.

Gespannen voet
Volgens Baele staan de drie rollen van het toezicht – werkgever, adviseur en toezichthouder – op gespannen voet. Zo is de Raad van Toezicht als werkgever verantwoordelijk voor de bestuurder, maar is de RvT ook verantwoordelijk voor de continuïteit van de organisatie. ‘Dat maakt het werk soms lastig. Toezicht gaat niet alleen om het volgen van de regels, maar om gedrag. Hoe doen we het samen?’

NVTC-voorzitter Hooi deelde die mening. ‘Je bent er niet als je de regels van toezicht uit het hoofd kent. Het gaat om je motivatie en drijfveren. Dat je, als het spannend wordt, er staat en het moeilijke gesprek met elkaar aangaat. Mijn oproep aan de toezichthouder is: zoek die vitale spanning op. En blijf leren, zet professionalisering tijdens de jaarlijkse zelfevaluatie op de agenda.’

Governance Code Cultuur
De Governance Code Cultuur – dat een kader biedt voor goed bestuur en toezicht – was kort onderwerp van gesprek. De Raad van Cultuur doet onder meer aanbevelingen om de code aan te scherpen en beter toe te passen. Cultuur+Ondernemen, houder van de Governancecode, hield al een peiling in de sector over de code uit 2019 en neemt de adviezen van de Raad voor Cultuur mee. Naar verwachting is de aangepaste code in april 2026 klaar.

Toezichthouders in de zaal hadden veel vragen aan de voorzitter van de Raad voor Cultuur. Zoals: wie houdt er toezicht op het toezicht? De corporatiesector en de onderwijssector hebben een externe toezichthouder, respectievelijk de Autoriteit Woningcorporaties en de Onderwijsinspectie. Volgens Baele is in deze fase de sector eerst zelf aan zet om het (interne) toezicht te professionaliseren. ‘Als blijkt dat de zelfregulatie onvoldoende oplevert, kunnen we kijken naar wat er in andere sectoren geregeld is.’

Subsidieregeling goed toezicht
En ook: wie betaalt de opleiding van toezichthouders die hun werk onbezoldigd doen? Het Platform ACCT heeft hiervoor een subsidieregeling: PACCT WERKTUIG PPO Goed Toezicht. Volgens Baele is intervisie – samen in gesprek over dilemma’s in de praktijk – een beproefde methode. ‘Van elkaar leren is zo waardevol.’ De NVTC gaat intervisie de komende jaren structureel aan leden aanbieden.

Dienstbaar aan cultuursector
Tijdens het panelgesprek deelden HenriëttePost (RvT Centraal Museum), Anne Breure (directeur-bestuurder Theater Utrecht) en Frans Hendrickx (zakelijk directeur Toneelgroep Maastricht) hun ervaringen uit de praktijk. Breure was blij met de start van het jaarcongres, waarin dagvoorzitter Naeeda Aurangzeb vertelde over haar kennismaking met poëzie. ‘Het toezicht moet veel. Maar waarom zitten we hier? Omdat we dienstbaar zijn aan zij die de kunst maken, aan de cultuursector.’

Toezichtvisie
Hendrickx benadrukte dat de relatie tussen bestuur en toezicht vaak wel goed is. Hij is trots op de open verstandhouding met de eigen Raad van Toezicht. Zo voerde zijn RvT alleen een gesprek met de vertrouwenspersoon van de organisatie. Post was teleurgesteld dat het, volgens het rapport van de Raad voor Cultuur, slecht gesteld is met het toezicht in de culturele sector. Ze stelde dat een toezichtvisie een belangrijk instrument voor bestuur en toezicht is. ‘Die moet duidelijk maken: waar staan we samen voor?’ Tijdens een snelle peiling bleek dat een kleine minderheid in de zaal een toezichtvisie op papier heeft.

Doorleven
Vanuit de zaal kwam de opmerking dat er weinig aandacht is voor de buitenwereld. Breure moedigde bestuurders en toezichthouders aan om samen in gesprek te gaan, ook over wat er buiten de organisatie speelt. ‘We moeten niet alleen de regels volgen, maar deze doorleven. Stel tijdens een intervisie bijvoorbeeld de vraag: wat als de pers over een incident belt? Belicht de casus van alle kanten.’

Levendige gesprekken
Na afloop van het programma gingen de levendige gesprekken door, tussen deelnemers onderling, en met de partners op het kennisplein. Daarmee bereikte het jaarcongres een belangrijk doel: samen in gesprek over de kwaliteit van het toezicht. Een voorstelling van Danstheater Lien/Lab Z sloot het congres in Theater Rotterdam af.