Aan de slag: met goed bestuur en toezicht in cultuur

NVTC doet een oproep aan het aanstaande kabinet

De Nederlandse Vereniging Toezicht Cultuur (NVTC)  vraagt het aanstaande kabinet om structurele versterking van de culturele basis, met extra middelen voor cultuur én een uitvoerbaar actieplan om bestuur en intern toezicht in de sector te professionaliseren. Dit is wat ons betreft een randvoorwaarde voor een vitale sector waarin sociale veiligheid, integriteit en zorgvuldig beheer van publieke middelen voorop staan, en verdere incidenten in het culturele toezicht preventief worden tegengegaan.

NVTC is de beroepsvereniging voor toezichthouders en bestuurders in de culturele sector. Op dit moment zijn er zo’n 100 organisaties lid, samen goed voor haast 500 toezichthouders. Onze missie is het structureel verbeteren en versterken van de kwaliteit van intern toezicht bij culturele instellingen. Wij doen dat door kennisdeling, netwerkontwikkeling en het ontwikkelen van professionele normen, zodat toezicht minder geïsoleerd plaatsvindt en beter bestand is tegen de druk op organisaties.

Het kabinet heeft een lovende toon over de culturele sector, maar wat de NVTC betreft mag het hier, vooral op het vlak van goed bestuur en toezicht, concreter in worden. Zo vraagt de Raad voor Cultuur om structurele vergroting van de middelen voor de culturele sector en vragen de adviezen uit het rapport ‘Toezicht in de Culturele Sector: een kunst apart’ ook om structurele aandacht en middelen, iets waar het huidige akkoord niet over rept.

Ter vergelijking wijzen wij erop dat in andere publieke en semipublieke sectoren — zoals de zorg, de volkshuisvesting en het onderwijs — goed bestuur en kwalitatief hoogwaardig intern toezicht expliciet onderdeel zijn van het overheidsbeleid en van formele toetsingscriteria. In deze sectoren is scholing van toezichthouders geen vrijblijvende keuze maar een vereiste, is lidmaatschap van een beroepsvereniging voor toezichthouders gebruikelijk of verplicht, en ontvangen toezichthouders een passende bezoldiging. Dat stelt hen in staat hun rol met aandacht, onafhankelijkheid en toewijding te vervullen, en draagt aantoonbaar bij aan de kwaliteit, veerkracht en ontwikkeling van die sectoren. De culturele sector vervult eveneens een publieke taak, werkt met publieke middelen en staat onder maatschappelijke druk. Zij verdient daarom een vergelijkbare, volwaardige benadering van toezicht en governance, aanvullend op en in samenhang met de reeds genoemde maatregelen die op dit moment worden voorbereid. Daarom vraagt NVTC het aanstaande kabinet om twee samenhangende besluiten voor de periode 2026–2030: 

Eén:
Leg extra en meerjarige middelen voor de versterking van bestuur en toezicht in de cultuur vast. Neem het advies van de Raad voor Cultuur over en leg als nieuwe basisnorm voor intern toezicht vast dat vergoeding, scholing en lerend vermogen standaard horen te zijn bij alle culturele instellingen. Dat begint met vergoeding. Instellingen bieden toezichthouders een vrijwilligersvergoeding of vacatiegeld aan, groot en klein, zodat de drempel omlaag gaat voor nieuwe, jongere en meer diverse kandidaten. De hoogte bepalen instellingen naar draagkracht: grote organisaties normaliseren de gewoonte en bedragen, kleine organisaties vullen dit proportioneel in. Vergoeding wordt expliciet gekoppeld aan scholing en professionalisering, bijvoorbeeld via een puntensysteem zoals in andere delen van de semipublieke sector.  Daarnaast vragen wij u om scholing en professionalisering als basisvoorwaarde van het vak toezichthouden te verankeren. Bij aantreden hoort een verplicht en kosteloos introductieprogramma, compact en uitvoerbaar. Structurele bijscholing wordt de norm, met transparantie in het jaarverslag over gevolgde scholing en lerend vermogen.

Twee:
Stel als voorwaarde voor deze financiering ook een Nationaal Actieplan Bestuur en Toezicht Cultuur 2026–2030 vast en voer de aanbevelingen van de Raad voor Cultuur over intern toezicht uit met een helder tijdpad, duidelijke rollen en structurele middelen. De uitvoering van dit actieplan vraagt om continuïteit in de infrastructuur die dit mogelijk maakt. Eind 2025 heeft NVTC extra slagkracht gekregen via ondersteuning vanuit het ministerie van OCW. Andere kennis- en sectororganisaties ontvangen al langer structurele ondersteuning. Behoud en bevestig deze infrastructuur. NVTC vraagt het kabinet om in de start van de regeerperiode expliciet te kiezen voor deze dubbele versterking: meerjarige middelen voor cultuur én een Nationaal Actieplan Bestuur en Toezicht Cultuur dat de adviezen over toezicht vertaalt naar uitvoering.